Unha granxa xera información todos os días: litros producidos, composición do leite, consumo de alimento, resultados de laboratorio ou incidencias no traballo. Con todo, eses datos adoitan estar repartidos entre programas, equipos e documentos que non se comunican entre si. Tools4Milk traballou para reunilos e convertelos en información útil para o gandeiro, desde a produción de forraxes ata a elaboración de produtos lácteos. O grupo operativo está liderado por Casa Barbeiro, explotación piloto do proxecto, e conta coa coordinación de Medrar Innovation Office e a participación do centro tecnolóxico ITG. Os traballos incorporaron tamén as capacidades de ASM Soft, o Centro de Investigaciones Agrarias de Mabegondo (CIAM), a Aula de Produtos Lácteos e Tecnoloxías Alimentarias da Universidade de Santiago de Compostela (APLTA-USC) e Plexus Tech.
A coordinación de Medrar conectou as necesidades da gandería co traballo científico e o desenvolvemento tecnolóxico. A súa achega inclúe a definición da metodoloxía de organización da granxa e o apoio á interpretación e integración dos resultados.
Organizar mellor o traballo diario
Unha das ferramentas desenvolvidas é LeanFarming, unha aplicación que adapta á gandería métodos de organización utilizados na industria. A súa formulación é sinxela: definir como se realiza cada tarefa, asignar responsables, planificar o traballo e rexistrar as incidencias para poder corrixilas e evitar que se repitan. A aplicación permite organizar tarefas por zonas e quendas, xestionar relevos e consultar que traballos están pendentes. Tamén incorpora o control de pedidos de pensos e consumibles e indicadores para seguir o funcionamento da explotación. Así, unha incidencia detectada durante unha quenda pode quedar rexistrada para que o seguinte equipo coñeza que sucedeu e que falta por resolver. O encargado dispón dunha visión conxunta do traballo e pode identificar atrasos ou tarefas que necesitan atención.
A aplicación funciona en ordenador, tableta e móbil, e está dispoñible en español, galego, inglés, francés e árabe. Esta última característica responde a unha necesidade práctica: facilitar o traballo de equipos con persoas de distintas orixes.
Coñecer o leite desde a alimentación
A segunda liña do proxecto estudou a relación entre o que comen as vacas e as características do leite. Durante catro campañas de mostraxe, repartidas ao longo de 2025, analizáronse racións e leite de tanque de distintos sistemas de alimentación. O traballo reuniu 60 mostras de leite, o que permitiu observar tamén as variacións entre estacións. As análises realizadas co CIAM identificaron asociacións entre a dieta e o perfil de ácidos graxos e antioxidantes do leite. Na mostra estudada, os sistemas con pastoreo presentaron maiores concentracións de determinados ácidos graxos, vitamina E e betacaroteno. Tamén se observaron variacións estacionais en compoñentes como a graxa e a proteína. Esta información axuda a entender como a alimentación se relaciona co produto obtido. É a base do concepto de “leite á carta”: coñecer as súas características e estudar como orientar a produción cara a determinados usos, entre eles a transformación en queixos e outros lácteos. O proxecto avanzou nesa dirección coa elaboración en Casa Barbeiro de cinco produtos: queixo galego tradicional, queixo fresco, requeixo, torta de queixo e iogur. APLTA-USC realizou o seu seguimento microbiolóxico en refrixeración e achegou recomendacións para mellorar a estabilidade e fundamentar a determinación da súa vida útil.
Intelixencia artificial para apoiar as decisións
O desenvolvemento realizado por ITG incorpora modelos que relacionan a alimentación, as condicións ambientais e os parámetros produtivos. A plataforma permite consultar información conxunta e explorar escenarios mediante un xemelgo dixital, unha representación informática coa que ensaiar cambios antes de trasladalos á granxa. O usuario pode modificar, por exemplo, a composición da ración e consultar o efecto estimado sobre determinados indicadores. Estas simulacións ofrecen unha referencia para valorar alternativas xunto cos profesionais que asesoran a explotación. A validación mostrou resultados distintos segundo a variable: as predicións de proteína, produción e determinados ácidos graxos melloraron as referencias básicas de comparación. Outros parámetros necesitan unha base de datos máis ampla para gañar fiabilidade. Tools4Milk deixa ferramentas probadas en condicións reais e unha base de coñecemento para estender o traballo a outras ganderías. O seguinte reto é ampliar esa experiencia e facilitar a súa adopción, aproveitando tamén as estruturas de asesoramento do sector.
O proxecto conta con financiamento da Axencia Galega da Calidade Alimentaria (AGACAL), dependente da Xunta de Galicia, mediante as axudas a proxectos innovadores dos grupos operativos da Asociación Europea da Innovación. Estas axudas están cofinanciadas polo Fondo Europeo Agrícola de Desenvolvemento Rural (FEADER), no marco do Plan Estratéxico da PAC 2023-2027.
