Reflexionamos co veterinario Oriol Franquesa sobre o valor do factor humano nas ganderías de vacún de leite. Dende a selección e formación do persoal ata a motivación, a xestión multicultural ou a importancia dos pequenos xestos, Franquesa defende unha visión realista e participativa para construír equipos comprometidos que axuden activamente a mellorar os resultados da granxa. Máis en Vaca Pinta 54.
Na túa charla subliñas que “nas granxas non traballamos con vacas, senón con persoas”. Por que é importante lembralo?
Porque é a realidade coa que nos atopamos cada día. Ti podes planificar o traballo, marcar unhas directrices sobre como levar as vacas, pero ao final os que o executan son as persoas. Se non conseguimos que fagan as tarefas como as temos previsto, non chegamos a ningures. Isto pasa igual se traballas con vacas, con porcos ou nunha fábrica de embutidos.
Canto inflúe o equipo humano nos resultados económicos dunha granxa?
O factor humano é clave. Non é o único que determina o resultado, tamén inflúen o prezo do leite, o custo da alimentación ou da enerxía. Pero se non optimizamos os procesos, non chegamos aos resultados desexados e, ademais, xeramos un sobrecusto: máis traballadores ou traballadores que non son eficientes. O persoal é o terceiro custo nunha gandería, despois da alimentación e da recría. Polo tanto, tamén hai que telo en conta dende o punto de vista económico.
Cres que os gandeiros valoran o suficiente a xestión do persoal?
Non sempre se ten suficientemente en conta. O día a día é moi complicado: muxir, alimentar, xestionar o campo... hai moitas cousas ás que atender. Non é que non lle dean importancia ao persoal —de feito, preocúpalles moito, porque custa atopar xente, e que sexa boa, aínda máis—, é que ás veces este aspecto se esquece por saturación. Hai que saber parar, organizarse e priorizar.
Por que custa tanto atopar persoal disposto a traballar no sector?
Porque o sector ten algo de mala imaxe: trabállase con animais, é sucio, son moitas horas, é ao aire libre... Tamén depende do que lle guste a un, pero é certo que hai condicións que debemos mellorar.Ademais, competimos con outros sectores: coa industria, que, en xeral, ofrece mellores horarios e condicións máis estables —as fins de semana adoitan ser libres, todo está máis organizado—; co turismo, como ocorre na nosa zona, a Costa Brava, e tamén con outras granxas. En porcino, por exemplo, xa se ve claramente que hai explotacións que buscan captar os mellores traballadores doutras. Se non ofrecemos boas condicións, acabaremos traballando con quen quede e iso non é unha opción válida para un empresario.
A robotización realmente reduce a necesidade de man de obra ou o que cambia é o tipo de tarefas?
Eu creo que o que cambia é o perfil do traballador. É certo que nalgunhas granxas pode reducirse un posto, pero en moitas que teñen robotizado o muxido non houbo unha gran redución de persoal. O que si cambia é o rol: xa non precisas que alguén saiba muxir, pero si que manexe tecnoloxía, maquinaria, programas informáticos… Iso é un novo reto. Non estou seguro de que se aforre tanta xente, pero si que precisas un persoal diferente, algo máis cualificado.
Como se debe formar a un traballador dende o inicio para evitar erros?
O primeiro é conseguir alguén que queira vir e o segundo é que os perfís son moi diversos. Hai traballadores que no seu país eran licenciados en Historia ou Economía, e outros que non saben ler nin escribir, porque non tiveron acceso á educación. Ante esa diversidade, o básico é explicar ben en que consiste o traballo, especialmente se está centrado no muxido ou en temas de hixiene. E sempre hai que explicar o porqué de cada cousa. Se lles dis “fai isto e isto”, farano, pero, se entenden por que é importante e que pasa se se fai mal, asumirán máis responsabilidade. O que non podemos facer é deixalos e esperar que o vaian collendo. Volvemos ao mesmo: traballamos con persoas. Se non as formamos, que esperamos? Hai quen se queixa de que se forma alguén e logo marcha. Ben, que probe a non formalo e que quede... A ver que lle sae máis caro. Hai que darlle á formación o valor que ten.
Cales son os retos que implica a xestión de equipos multiculturais nas granxas?
Na nosa zona, por exemplo, temos traballadores de África —Gambia, Mali, Senegal—, da India, de América do Sur, de Romanía... e con eles veñen distintas culturas e relixións. No caso dos musulmáns, hai que respectar momentos de oración, o ramadán… e organizar o traballo tendo todo iso en conta.
Tamén hai contrastes máis sutís, como a percepción das xerarquías. Atopeime cun traballador novo moi válido, pero que non se sentía cómodo dando ordes a outro de 50 anos, por unha cuestión cultural. Podes frustrarte, si, pero o máis útil é xestionalo. Os nosos traballadores chegan con maneiras distintas de entender a vida e non podemos darlles as costas.
Tampouco se trata de permitir que cada un faga o que queira. Hai que buscar o equilibrio, un certo consenso. Impoñer non funciona. Hai que establecer normas e límites, si, pero asegurándose de que todos se sintan a gusto. Porque, se non, van marchar.
De que maneira poden dar soporte os técnicos á hora de formar este tipo de perfís?
Os servizos técnicos que traballamos no campo podemos achegar moitas ferramentas. O esencial é facilitar a comunicación e simplificar ao máximo as instrucións, mesmo cando o traballador ten moita formación e coñecementos. Hai que facelo todo moi sinxelo. Por exemplo, se ti vas ao McDonald’s, o sabor da hamburguesa é o mesmo en Lugo, Barcelona ou París, porque todo está protocolizado e organizado para que sexa doado e repetible.
Agora ben, hai que recoñecer que falar de recursos humanos é moi doado, pero logo hai que aplicalo na granxa. Aí o reto é grande, pero hai que comezar por algún sitio.
Que hai que ter en conta á hora de contratar a alguén especificamente para o muxido?
É unha pregunta complicada porque, de entrada, case nunca se pode escoller. Non temos dez currículos enriba da mesa. O habitual é que chegue alguén recomendado por un amigo dun traballador, un veciño, un coñecido... e o importante é formalo. En postos máis técnicos, como un tractorista ou alguén que faga tratamentos, si podes esixir máis experiencia, priorizar por aí, pero no muxido normalmente non. Por iso é tan importante como se xestionan a incorporación e a formación dende o primeiro día.
Cales son os factores do muxido que dependen directamente do operario e marcan a diferenza na calidade do leite?
Todos. A rutina comeza antes de entrar na sala: como se moven as vacas, se se traen con calma ou a berros. Despois está a hixiene, que impacta directamente na calidade: como se preparan os animais, como se limpan e se estimulan, como se detectan problemas como mamites ou lesións.
Temos moitas ferramentas tecnolóxicas, tanto en salas como en robots, que axudan a detectar fallos, pero ao final quen toca as vacas todos os días é o muxidor. O factor humano segue a ser clave.
Que aspectos facilitan que o persoal adopte correctamente os novos protocolos, tanto no muxido como no resto das tarefas da granxa?
A actitude éo todo. Pódeste atopar con xente implicada e con ganas, ou todo o contrario, e hai que xestionar isto. Para min é importante que todo o mundo asuma que o protocolo é seu. A miúdo chegamos e dicimos: “Isto faise así e así”, sen escoitar a quen está todo o día na granxa.
Cando un protocolo se impón dende fóra, é máis doado que se ignore ou se esquive. Se lles damos a oportunidade de opinar, poden propoñer melloras. Se participan na súa creación, sénteno como propio e asumen unha parte da responsabilidade. Entón, se algo non funciona, poderemos sentarnos e dicir: “Rapaces, isto decidímolo entre todos, que pasou?”.
Cales son as vantaxes de protocolizar, facer seguimento e organizar as tarefas?
Protocolizar permite que todos fagan o traballo do mesmo xeito, algo esencial cando o equipo é amplo. Se só hai unha persoa, sempre o fará igual, pero cando hai dez, non pode ser que cada un o faga á súa maneira, principalmente sabendo que as vacas valoran a rutina por riba de todo. Ter protocolos facilita revisar procesos, detectar onde se perde tempo, onde non somos eficientes, e evitar que as tarefas se deterioren co tempo.
Pero non abonda con protocolizar: hai que verificar que se cumpra. Ás veces non se segue ou non resulta tan eficiente como pensabamos. Hai que facer seguimento con indicadores que nos digan se imos na dirección correcta e, se non, cámbiase, pero entre todos. Non deciden sós nin o propietario nin o técnico.
Moitas veces, quen detecta os fallos é o operario, que che pode dicir: “Por que non o facemos ao revés? Sería máis doado”. E el pode velo porque está aí. Por iso é fundamental escoitar ao equipo e corrixir xuntos o que non funciona.
Que papel xoga a motivación á hora de construír un cadro de persoal comprometido e estable?
A motivación é moi importante e, ao mesmo tempo, unha das partes máis esquecidas nas ganderías. Hai granxas que souberon crear ese sentido de pertenza. Iso vese cando un traballador che di: “Eu son de tal casa”, con orgullo. As grandes empresas fan isto moi ben. En cambio, nas granxas non adoita traballarse.
Motivar é moi difícil, sobre todo en tarefas como o muxido, pero pódese comezar explicando de onde vimos, por que producimos leite, cal é a historia familiar detrás da granxa, a quen se lle vende ese leite… Logo ese traballador vai ao supermercado e recoñece un produto, e pode dicir que iso o fai el. E se alguén no bar lle di que nas granxas se maltrata aos animais, poderá responder: “Na nosa casa iso non pasa”, non “na granxa na que traballo”.
Conseguir ese orgullo é moi complicado, pero é un piar fundamental, porque quen o sente non só traballa ben, senón que o fai durante moito tempo. Axuda a fidelizar ao equipo. Non hai nada peor que ter moita rotación de persoal.
Están os gandeiros preparados para liderar equipos humanos?
Deberían estalo. Todos deberiamos estar preparados para liderar nas nosas empresas, porque, como diciamos, traballamos con persoas. Os animais poderán ser vacas ou outra cousa, pero a clave do negocio está en como se xestiona o persoal.
O que lidera ben á súa xente ten unha empresa que funciona. E, ademais, vive mellor: todo está organizado e, se xorde un problema, hai canles para solucionalo. Non todo recae sobre el e iso é vital para non queimarse.
Agora ben, se alguén non se ve preparado ou non ten tempo, debe pedir axuda: ao técnico de referencia, ao veterinario, ao asesor de calidade do leite... De feito, desde calidade do leite moitas veces involucrámonos máis en temas de persoal, porque o muxido é a área que máis xente mobiliza na granxa. E asociacións como Africor ou a propia industria leiteira poderían implicarse neste tema. Xa o fixeron noutras áreas e neste ámbito tamén sería moi valioso.
Por onde podería comezar un gandeiro que quere mellorar a xestión dos seus traballadores?
En catalán hai unha frase que di “per por de fer-ho tot, al final no vam fer res”, que significa “por medo a facelo todo, ao final non fixemos nada”, sobre todo cando falamos de xestión de persoal. Ás veces queremos que, dun día para outro, todo funcione perfecto, cun equipo feliz e motivado... pero iso non vai pasar.
As cousas constrúense pouco a pouco, con pequenos xestos. Hai que aproveitar as oportunidades para reforzar o equipo. Sempre lles digo aos gandeiros que se, por exemplo, reciben un premio por calidade do leite ou por produción, non o deixen pasar. Poden xuntar os traballadores, facer un almorzo e celebralo xuntos. Ese tipo de cousas crean equipo.
