Agropec 2026 abordou os principais retos para o futuro e a eficiencia das ganderías de leite

A imposibilidade de celebrar este ano o Concurso Nacional da Raza Frisona, debido ás limitacións establecidas pola Dermatose Nodular Contaxiosa, levou a Conafe e Ascol a formular unha programación alternativa coincidindo coas datas nas que estaba previsto desenvolver o certame na 40.ª Feira do Campo e das Industrias Agrícolas, Gandeiras, Forestais e Pesqueiras. O resultado foron dúas xornadas técnicas, “Sementando futuro gandeiro” e “Claves para unha gandería máis eficiente”, que reuniron en Xixón técnicos, representantes de distintas entidades e gandeiros para abordar algúns dos principais retos aos que se enfronta o sector.

Durante as dúas sesións tratáronse cuestións como a remuda xeracional, a dixitalización, a identificación electrónica, a xenómica, a alimentación, a robotización, a monitorización ou a intelixencia artificial, cunha ampla presenza de xente nova entre o público. O equipo de Vaca Pinta participou na condución das xornadas e moderou dúas das mesas redondas incluídas no programa.

A directora xeral de Gandería e Sanidade Animal do Principado de Asturias, Rocío Huerta, abriu a primeira xornada cunha breve intervención na que se referiu, entre outras cuestións, á importancia da bioseguridade ante os novos retos sanitarios, á remuda xeracional e á necesidade de analizar con rigor a viabilidade dos proxectos antes de acometer unha incorporación ou un investimento. As axudas, apuntou, son un apoio, pero non poden substituír unha boa planificación empresarial.

A continuación, Alfredo Zavala, responsable de Tecnoloxía de MSD Animal Health en Asturias e Cantabria, abordou as posibilidades que ofrece a identificación electrónica. Fronte á consideración do crotal como unha obriga, presentouno como unha ferramenta que permite dispoñer de información fiable, reducir erros, axilizar tarefas e mellorar a trazabilidade.

A través de lectores e aplicacións, explicou, pódense xerar listaxes de animais, rexistrar vacinacións, tratamentos, diagnósticos de xestación ou inseminacións e establecer alertas para localizar con rapidez os animais sobre os que é necesario actuar. A súa principal mensaxe foi que o valor destas ferramentas non está só en recoller información, senón en utilizala para tomar decisións.

Cooperación, tecnoloxía e remuda

A mesa redonda “O papel das cooperativas agroalimentarias no futuro do sector”, moderada por María Melle, xornalista de Vaca Pinta, reuniu a Rubén Hidalgo, director de Investimento e Impacto de Central Lechera Asturiana; Rubén López, responsable de Innovación e Sanidade Animal de Campoastur e do programa Campoastur Next, e Eva Pando, directora da Fundación Caja Rural de Asturias.

Os tres participantes coincidiron en sinalar que a remuda xeracional non depende só da rendibilidade das explotacións, senón tamén de factores como a formación, a innovación, o acceso a novas tecnoloxías e unhas condicións de traballo que fagan atractiva a actividade para os mozos.

Hidalgo repasou algunhas das liñas de innovación desenvolvidas desde Central Lechera Asturiana en ámbitos como o benestar animal, a saúde do solo, a descarbonización ou a remuda. Tamén defendeu a importancia de establecer alianzas entre entidades e empresas tecnolóxicas para facilitar a chegada de novas solucións ao sector.

Pando incidiu en que o mantemento do territorio está ligado á existencia de actividade económica e de persoas que queiran seguir vivindo nel. Neste contexto, referiuse a Paraíso Natural Impact, unha iniciativa impulsada xunto con Central Lechera Asturiana para investir en empresas innovadoras capaces de xerar actividade e achegar tecnoloxía ao medio rural.

Pola súa banda, Rubén López explicou a experiencia de Campoastur Next, un programa de formación e actividades dirixido a mozos vinculados coa gandería. A iniciativa deseñouse a partir das súas propias demandas, entre as que apareceron cuestións relacionadas coa formación empresarial, a tecnificación e a posibilidade de dispoñer de máis tempo libre.

A conciliación tivo un peso destacado no debate. Os participantes defenderon que a introdución de tecnoloxía non debe formularse só desde o punto de vista produtivo, senón tamén como unha vía para organizar mellor o traballo e mellorar a calidade de vida de quen traballa nas ganderías.

Experiencias de mozos gandeiros

A remuda tivo continuidade nunha segunda mesa, moderada por Mónica Fernández, directora de Sector Primario e Agroalimentación de Caja Rural de Asturias, na que participaron mozos con traxectorias e puntos de partida moi diferentes.

Plácido Mayo, de Casa Patrón, explicou a transformación dunha granxa familiar que pasou de muxir arredor de cen vacas en sala a traballar con catro robots e unhas 210 vacas en produción. A falta de man de obra foi un dos motivos que impulsaron esa modernización.

Julián Rodríguez, de Ganadería Flora, sinalou que sempre tivo claro que quería continuar no sector e destacou a utilidade de visitar outras explotacións, coñecer distintos sistemas e extraer deles ideas que despois poidan adaptarse a cada realidade.

Arturo Álvarez, de Ganadería Rato, achegou unha experiencia diferente. Criado en Xixón, acabou incorporándose á granxa da familia da súa muller. Á hora de falar de investimentos, defendeu a necesidade de avanzar con prudencia, facer números e evitar comprometer o futuro da explotación con proxectos que non teñan unha base sólida.

Tamén participaron mozos sen un negocio familiar de partida que, despois de traballar en servizos de substitución, están valorando a posibilidade de acceder a unha gandería propia. Os seus casos permitiron introducir cuestións como o acceso a granxas, a formación, o investimento inicial ou a importancia de contar con acompañamento técnico e financeiro.  

A xornada completouse cunha intervención de Pablo Piñeiro, responsable de MSD Animal Health en Asturias e Cantabria, centrada nas posibilidades da intelixencia artificial. Mostrou distintas aplicacións xa dispoñibles para consultar e organizar información, interpretar documentos ou apoiar tarefas de xestión, e defendeu que o seu uso irá gañando presenza tamén nas ganderías. Piñeiro volveu intervir sobre esta materia durante a segunda xornada.

Ademais, na clausura da primeira sesión, José Emilio García, presidente de Ascol, dirixiu unha mensaxe especialmente centrada nos mozos presentes. Recordou que el e a súa muller comezaron con cinco vacas en 1985 e repasou algunhas das dificultades que atoparon daquela, desde os investimentos e os créditos ata unhas condicións de traballo moi distintas ás actuais. García destacou que quen se incorpora hoxe dispón de máis tecnoloxía, mecanización, asesoramento e unha ampla rede de cooperativas e entidades de apoio, e animounos a aproveitar eses recursos e a manter a ilusión polo sector. “Se vos gusta a gandería, apostade por ela, que ten futuro”, concluíu.

Morfoloxía, xenómica e alimentación

O programa do sábado centrouse en cuestións vinculadas coa eficiencia das explotacións. Santiago Mato, xefe do Departamento de Morfoloxía de Conafe, analizou a relación entre conformación, produción e lonxevidade a partir de datos de preto de 900.000 vacas.

Os resultados mostraron diferenzas relevantes en produción vitalicia entre os distintos grupos de cualificación. Mato recordou que a morfoloxía non determina por si soa a calidade dunha vaca, na que interveñen tamén factores como a produción, a fertilidade ou a saúde, pero defendeu o seu papel para conseguir animais funcionais, lonxevos e eficientes.

Sofía Alday, directora xerente de Conafe, abordou despois a importancia que adquiriu a xenómica dentro do programa de cría da raza frisona. Esta ferramenta permite dispoñer de información a idades moi temperás e adiantar decisións sobre selección, descartes e apareamentos.

Alday insistiu, non obstante, en que o xenotipado non substitúe o control leiteiro, a cualificación morfolóxica nin o resto de datos recollidos nas granxas. Toda esa información, explicou, compleméntase e permite traballar con maior precisión. O obxectivo non debe centrarse en maximizar caracteres illados, senón en buscar un equilibrio entre produción, saúde, fertilidade, lonxevidade e eficiencia.

Tras isto, Carlos Martín, do servizo técnico de Ruminantes de Cargill, trasladou a análise á alimentación e á conta de resultados. Partiu dunha idea básica: a gandería debe xestionarse como unha empresa e, para iso, é imprescindible coñecer os custos, establecer obxectivos e analizar os resultados.

Na súa intervención repasou cuestións como a calidade e conservación das forraxes, a inxestión, o confort, a recría, a saúde ou a necesidade de manter protocolos estables de traballo. Tamén insistiu en que o resultado dunha ración non debe medirse só pola produción a curto prazo, senón tendo en conta a saúde e a lonxevidade dos animais.

A continuación, Luis Cardo, veterinario e asesor de ganderías, centrouse na implantación de robots de muxido. Subliñou que estes equipos non deben entenderse como unha sala convencional na que a vaca acode soa a muxirse, senón como un sistema que modifica o comportamento do rabaño e obriga a adaptar instalacións, tráfico, alimentación e manexo.

Por último, Marta Isabel Vicente, do servizo técnico de SenseHub de MSD Animal Health, pechou este bloque cunha intervención dedicada á monitorización desde as primeiras etapas da recría ata a vida produtiva. A medida que aumenta o tamaño das explotacións, sinalou, resulta máis difícil manter a observación individual de cada animal.                                                                         

Neste contexto, os sistemas de monitorización permiten detectar cambios no comportamento, saúde, reprodución ou resposta ao estrés por calor e axudan a anticiparse a posibles problemas. Vicente insistiu tamén nunha das ideas repetidas ao longo das dúas xornadas: o reto non consiste en dispoñer de máis datos, senón en que sexan fiables e útiles para actuar.

Retos e oportunidades para a gandería que vén

A última mesa redonda, “A gandería que vén: retos e oportunidades”, estivo moderada por Gemma Martínez, xornalista de Vaca Pinta. Nela participaron Manuel Sandamil, gandeiro e presidente de Conafe; Andrés Planillo, gandeiro e presidente da Asociación Frisona de Navarra; Ángel Revilla, responsable da Unidade de Ruminantes e Tecnoloxía de MSD Animal Health, e Luis Cardo.

Entre os principais retos apareceron a remuda xeracional, a dispoñibilidade de man de obra, o custo das materias primas, a produción de forraxes, a carga administrativa e a xestión dunha cantidade cada vez maior de información.

O debate volveu tamén sobre a influencia da tecnoloxía na calidade de vida. Revilla defendeu que a mellora das condicións de traballo, xunto coa rendibilidade e unha mellor consideración social da profesión, pode contribuír a que máis mozos consideren atractiva a actividade. Planillo apuntou que as novas xeracións parten ademais con maior facilidade para traballar con ferramentas dixitais e xestionar datos.

A evolución dos custos e dos mercados internacionais ocupou outra parte da conversa. Neste punto, Cardo defendeu a necesidade de distinguir entre os factores sobre os que unha explotación pode actuar e aqueles que quedan fóra do seu alcance. Fronte a cuestións externas, sinalou, as ganderías aínda contan con marxe para mellorar aspectos como a utilización dos datos, a produción de forraxes ou a organización dos seus procesos.

Os participantes coincidiron tamén en destacar o nivel técnico alcanzado por moitas granxas españolas e as posibilidades que abren ferramentas como a xenómica, a monitorización, a intelixencia artificial ou a automatización. O reto, apuntaron, estará en integrar ben esas ferramentas e convertelas en melloras reais de xestión e competitividade.

A programación finalizou coa entrega de recoñecementos de Conafe a distintas ganderías polos seus resultados nos índices ICO e IMET, cualificación e produción vitalicia.