A masía Mas Bes (Salitja, Xirona) garda unha historia familiar e gandeira de máis de 150 anos. Joan Viñolas naceu entre vacas, dedicou toda a súa vida á agricultura e á gandería e agora son os seus fillos os que colleron xa as rendas dun proxecto que non para de crecer e que se diversificou moito. Coñecemos todas as súas iniciativas nesta nova entrega de #YoSoyCampo.
Sempre quixeches dedicarte á gandería?
Os meus bisavós mercaron esta masía hai máis de 150 anos; logo, instaláronse aquí meus avós e, máis tarde, meus pais. Eu sempre me dediquei a isto.
As vacas estaban orixinalmente dentro da casa e en 1950 meus pais construíron un establo para 14 animais. Máis tarde, cando eu cumprín 18 anos, fíxose a primeira estabulación libre e o 2 de agosto de 1979 pasamos as vacas dun sitio a outro. Foi o día que máis contento estiven, aquilo fíxome moitísima ilusión. As vacas estaban libres, podían comer cando querían e ían á sala de muxido paralela de 4 puntos. Xa non había que estar agachado para muxilas. Ese cambio foi radical, o máis brutal na historia da granxa.
Como é a granxa na actualidade?
Aos poucos fomos medrando e a día de hoxe estamos muxindo unhas 650 vacas. Á parte, temos unhas 70-80 secas, unhas 450-500 xatas de recría e mais os xatos de engorde. As vacas das que non queremos gardar descendencia inseminámolas con angus e todas as súas crías se destinan a engorde.
Xunto a outras seis granxas de Xirona e outra máis de Lleida, producimos o leite para Ato.
Ademais de toda a actividade que supón a gandería en si, o negocio estase a diversificar moito.
Si. Miña muller Nuria e eu temos sete fillos, cinco deles están na explotación e tamén Carlos, o meu único xenro. Foron pasando os anos e vimos a necesidade de potenciar esa diversificación.
Por unha banda, unha pequena porcentaxe do leite que producen as nosas vacas transformámola nun obradoiro que construímos nas propias instalacións de Mas Bes.
Elaboramos produtos lácteos, como iogures, requeixo, leite fresco ou unha gama ben variada de xeados.
Co leite tamén preparamos canelóns, pasteis de queixo e unha crema de abelás e chocolate.
Todo isto, xunto aos produtos de angus, a un licor de ratafía, típico de Cataluña, que elaboramos co nome dun dos meus netos, e a unha selección de produtos de proximidade, véndese nunha pequena tenda que tamén abrimos no recinto da granxa.
Por outra banda, organizamos visitas guiadas á gandería para dar a coñecer todo o proceso. Ultimamente, estamos a potenciar esta idea de maneira máis profesional, pois veñen excursións de colexios, de nenos, de familias. Ademais de visitar a granxa, temos un espazo con animais –ovellas, cabras, galiñas e burros– onde poden tocalos ou darlles para comer. Tamén realizamos un obradoiro sobre millo e este espazo ilustrámolo cun debuxo moi explicativo de todo o proceso, que chamamos “Do campo á mesa”.
Por mor das visitas, xurdiu a idea de acondicionar varios locais para que as empresas puidesen vir aquí a celebrar convencións, reunións e diferentes actos para promover os seus produtos, nos que tamén ofrecemos a posibilidade de organizar comidas ou celebracións.
A base de todo isto foi crear o que nós chamamos Centro de Interpretación do Leite, porque a xente vén e pode coñecer de principio a fin o proceso da súa elaboración: como se cultivan as forraxes, como comen as vacas, como se moxen, como se manexan, como se elaboran os produtos e, por último, poden compralos e degustalos.
Finalmente, creamos pouco a pouco un museo no que recompilamos mostras, pezas e obxectos ligados á historia da agricultura e da gandería. Temos representación de muxidoras, unha colección de leiteiras bastante importante, maquinaria, apeiros, todo tipo de instrumentos de oficios tradicionais relacionados… Sería difícil explicalo todo, é mellor vir velo.
Cal é a parte que máis che gusta de ser gandeiro?
Desde pequeno estiven neste sector. O que me gusta é ver como imos facendo todo o proceso e como se conseguen os froitos.
Somos xestores da natureza e iso é impresionante. Sen agricultores e gandeiros non teriamos o medio ambiente nin a paisaxe que temos. Somos os que coidamos o medio e, moitas veces, acúsannos de que o esnaquizamos, pero, se facemos as cousas ordenadas e ben, como no case 100 % dos casos, estamos a coidar inmensamente este medio ambiente que temos entre todos.
Como cambiou a profesión nestes anos?
Vexo un cambio moi importante na maneira de facer as cousas dende hai 50 anos ata agora. Cando tiñamos poucas vacas, as tarefas realizábanse tranquilamente, con moita máis pausa, parecía que tiñamos tempo para todo. Faciámolo con moita ilusión e con moito amor. Agora, continuamos tendo esa paixón, pero o sector complicouse moito, pois esíxenos moitos trámites administrativos que nos complican a xestión e atopámonos con moitas trabas burocráticas.
Creo que este asunto se debería ir solucionando para facerlles máis fácil a vida aos gandeiros que queiran seguir traballando nas súas granxas.
A que retos se está a afrontar o sector?
En primeiro lugar, a gandería en xeral sofre desde hai anos un déficit de rendibilidade nas explotacións debido aos custos da produción e ao baixo prezo dos produtos. Aquelas granxas que non puideron medrar e abaratar os seus custos non foron rendibles e tiveron que pechar.
En segundo lugar, e ligado a isto, creo que cada granxa que pecha é un prexuízo para o medio ambiente. Neste sentido, hai uns 10 ou 11 anos, apostamos polas enerxías renovables, coa construción dunha planta de biogás e, hai apenas dous anos, cuns 100 kW de placas fotovoltaicas. Ao principio non podiamos facer autoconsumo do biogás, pero agora si e estamos utilizando parte da enerxía da planta para a auga quente das instalacións e tamén para varios cargadores que poñemos a disposición no noso aparcadoiro, para coches e caravanas. Sempre digo que poden cargar os seus vehículos coa merda das vacas.
Como ves o futuro e que lle dirías a unha persoa nova que queira dedicarse a isto?
O futuro vese incerto. Por unha banda, a Administración debería darlles solución a todas as trabas que se está a atopar o produtor; pola outra, é importante que o consumidor entenda todo o traballo e esforzo que hai detrás dun litro de leite o dun quilo de carne.
O meu consello para calquera mozo ou moza que queira incorporarse a unha explotación de vacas de leite é que continúe coa súa idea, porque con ilusión e paixón conseguirá os seus obxectivos e chegará moi lonxe.
